JAKOBSON Roman O s i p o w i c z, ur. 11 X 1896 Moskwa, zm. 18 VII 1982 Cambridge (USA), lingwista, historyk i teoretyk literatury, eseista. Studiował slawistykę na Uniwersytecie Moskiewskim, był blisko związany z przedstawicielami rosyjskiej awangardy literackiej, zwłaszcza z futurystami. Inspirowany nowymi ten-denq'ami w językoznawstwie i odkryciami nowych środków wyrazu, był jednym z animatorów tzw. Moskiewskiego Koła Lingwistycznego, współtworzącego orientację badawczą, określoną później jako rosyjska szkoła formalna. W 1920 wyemigrował do Czechosłowacji, gdzie prowadził intensywną działalność naukowo--dydaktyczną i opublikował swą pierwszą rozprawę Nowiejszaja russkaja poezija. Nabrosok pierwyj (1921, Najnowsza poezja rosyjska. Szkic pierwszy). W 1940 wyjechał do USA, gdzie wykładał na uniwersytetach Columbia i Harvard oraz w prestiżowej politechnice w Massachusetts (MIT). Zyskał światową sławę jako jeden z najwybitniejszych językoznawców. Interesowały go średniowieczne kultury słowiańskie, fonologia, wersyfikacja porównawcza, szeroko rozumiana problematyka języka poetyckiego. Jako nauczyciel C. Levi-Straussa wywarł znaczny wpływ na narodziny i charakter strukturalizmu. Pisał eseje o rozległej skali tematycznej; jego studia o W. Chlebnikowie i W. Majakowskim, jak np. słynny szkic O pokolenii rastratiwszem swoich poetów (1930, Ó pokoleniu, które postradało swych poetów) mają fundamentalne znaczenie. Laureat licznych doktoratów h.c., nagród i wyróżnień. Znawca kultury polskiej, przed II wojną utrzymujący kontakt z młodymi polskimi formalistami, autor studiów m.in. o Bogurodzicy, honorowy członek PAN od 1959. Obszerny, kilkutomowy wybór prac J. (Selected Writings) ukazał się w 1962 w Holandii. W Polsce wydano 2-t. wybór W poszukiwaniu istoty języka (1989). A.D.
